NGƯỜI DẪN ĐẦU
Tôi muốn tạo ra một môi trường có nhiều cơ hội làm việc cho người khuyết tật hơn.
Mục tiêu là giúp họ phát huy tiềm năng để tự mình có công ăn việc làm.
Thay vì đơn thuần giúp đỡ, tôi muốn cùng nhau giải quyết vấn đề.
Doanh nhân phát triển cộng đồng Ishikawa Naohito
Sri Lanka, một quốc đảo ở Ấn Độ Dương.
Ở bờ Tây là Colombo, thành phố lớn nhất kiêm trung tâm kinh tế của đất nước.
Tại một con ngõ nhỏ ở trung tâm thành phố có một căn nhà.
Mỗi sáng lúc 8:00,
sẽ có những người khiếm thị đến đây làm việc.
Xin chào.
Đó là một tiệm mát-xa.
Nhân viên bao gồm bảy chuyên viên và vài học viên,
tất cả đều là người khiếm thị.
Đã đến giờ mở cửa và khách hàng bắt đầu đến.
Tiệm này chủ yếu phục vụ dân Sri Lanka trung lưu và thượng lưu,
cùng với người ngoại quốc thường trú,
và một số du khách biết đến tiệm qua mạng Internet.
Các chuyên viên dùng bàn tay và ngón tay
để xoa bóp huyệt đạo cho khách hàng,
giúp họ giảm bớt mệt mỏi và những vấn đề thể chất khác.
Kỹ thuật của họ dựa trên "shiatsu",
một phương pháp bắt nguồn từ Nhật khoảng 100 năm trước.
Cảm giác thế nào à? Rất thích.
Tôi thích lực nhấn và cách mát-xa của họ.
Rất tốt, vì họ nhạy cảm hơn người bình thường
vì không nhìn được.
Vậy nên họ quen hơn với việc tập trung vào các giác quan khác.
Xã hội Sri Lanka có một quan điểm là
người khiếm thị không thể làm việc.
Đa số sống với gia đình và có rất ít cơ hội để hòa nhập với xã hội.
Nhưng ở tiệm này, họ có thể làm việc
và thậm chí kiếm được khoảng 330 đô Mỹ mỗi tháng,
cao hơn thu nhập trung bình cả nước.
Đây là một cơ hội rất quý giá với chúng tôi vì những nơi khác
không thể thuê chúng tôi do là người khuyết tật.
Tôi thích công việc này vì càng chăm chỉ thì tôi càng kiếm được nhiều tiền.
Tiệm mát-xa được mở ra vào năm 2012,
bởi anh Ishikawa Naohito, người đứng đầu một tổ chức phi lợi nhuận của Nhật.
Lương cao là một khía cạnh trong nguyên tắc cốt lõi của tổ chức của tôi.
Chúng tôi gọi các hoạt động kinh doanh của mình là "thương nghiệp cộng đồng".
Chúng không phải hoạt động phúc lợi.
Nhiều người nói rằng bắt người khiếm thị làm việc là sai trái.
Nhưng việc chúng tôi đang làm đây không phải là lợi dụng họ.
Mục tiêu là giúp họ phát huy tiềm năng để tự mình có công ăn việc làm.
Đó chính là môi trường mà chúng tôi hướng tới.
Hy vọng chúng tôi có thể thay đổi quan điểm của xã hội.
Ở Nhật, anh Ishikawa từng học tại một trường đại học nông nghiệp.
Anh đến Sri Lanka vào năm 2002
làm tình nguyện qua một chương trình của chính phủ Nhật.
Sau trận động đất và sóng thần năm 2004 ở Ấn Độ Dương,
anh quyết định ở lại lâu hơn dự định ban đầu
để hỗ trợ các hoạt động phục hồi và thành lập một tổ chức phi lợi nhuận.
Nhưng trong quá trình thực hiện viện trợ, anh bắt đầu thấy lo ngại.
Sau khi chúng tôi cung cấp viện trợ, rất nhiều nạn nhân chỉ giậm chân tại chỗ.
Họ đã quen với việc được giúp đỡ nên vẫn tiếp tục dựa dẫm vào chúng tôi.
Chúng tôi nhận được rất nhiều yêu cầu.
Chúng tôi bắt đầu hoài nghi rằng mình không đem lại tiến triển thực sự nào.
Nếu chỉ viện trợ thuần túy thì làm sao thoát khỏi vòng luẩn quẩn này?
Thay vì đơn thuần giúp đỡ, tôi muốn cùng nhau giải quyết vấn đề.
Vì vậy, tôi quyết định hướng tới những dự án kiểu đó.
Anh quyết tâm xây dựng thương nghiệp cộng đồng
bằng cách làm việc với người Sri Lanka.
Anh đã làm quen với một số người khiếm thị
đang sống chật vật.
Anh nhận ra rằng dạy họ kỹ thuật xoa bóp
là vừa cho họ một nghề lương cao vừa mở rộng cuộc sống của họ,
và đem lại lợi ích cho cả hai phía.
Anh đã nhờ ông Sasada Saburo, một chuyên viên shiatsu người Nhật,
đào tạo họ.
Ông Sasada từng giảng dạy ở Ấn Độ và Malaysia.
Các học viên Sri Lanka rất được ông khích lệ,
vì chính ông cũng là người khiếm thị.
Một trong những học viên đầu tiên là anh Rumesh Thanuka, đến từ nông thôn.
Anh bẩm sinh có một ngón tay thừa và mất gần hết thị lực vào năm 15 tuổi
do một bệnh về hệ thần kinh.
Anh gặp anh Ishikawa năm 23 tuổi, khi đang học nghề.
Mười hai năm sau, anh có thu nhập cao nhất tiệm
với mức lương hàng tháng lên tới 500 đô la.
Tôi biết anh ấy làm được.
Vì thế tôi đã chiêu mộ anh ấy.
Tôi cứ tưởng là sẽ khó lắm vì tôi có một ngón tay thừa.
Nhưng tôi vẫn thử và nhận ra là tôi làm được.
Ngoài bố mẹ, anh Ishikawa là người quan trọng nhất đời tôi.
Năm 2016, tiệm mát-xa gặp khủng hoảng lớn.
Một quản lý dụ dỗ các nhân viên rằng anh Ishikawa đang lợi dụng họ.
Các nhân viên quyết định đồng loạt nghỉ việc.
Anh Rumesh là người duy nhất ở lại.
Tôi không biết làm gì nếu rời đi. Lúc đó quả là đáng sợ.
Tôi đã nói chuyện với bố mẹ rồi quay lại đây.
Bố tôi đi cùng tôi.
Ông ấy nói anh Ishikawa là người tốt và bảo tôi tiếp tục làm việc ở đây.
Nếu anh ấy không ở lại thì tiệm đã phải đóng cửa rồi.
Ngày hôm đó, quyết tâm của tôi bùng cháy lần nữa.
Tôi thề sẽ tiếp tục cố gắng xây dựng một doanh nghiệp thành công.
Giờ là 8:00 sáng.
Chuyên viên mát-xa Priyantha Kosala rời tiệm một mình.
Để quảng bá tên tuổi của tiệm,
anh Ishikawa sắp xếp dịch vụ mát-xa tại chỗ ở một số công ty.
Việc này cũng giúp các nhân viên khiếm thị của anh có cơ hội
mở rộng phạm vi đi lại hơn bình thường.
Anh chủ định không cử ai đi kèm họ.
Anh Kosala đã đến văn phòng của một công ty logistics lớn
và được một nhân viên dẫn đường.
Sau khi tìm hiểu về anh Ishikawa và các hoạt động của họ,
giám đốc công ty này đã mở phòng mát-xa ở công ty
để làm phúc lợi cho nhân viên.
Họ có thể đặt lịch trong giờ làm việc.
Mỗi phiên mát-xa chỉ dài 15 phút
vì đang trong giờ làm việc.
Việc mát-xa tập trung vào các vùng đặc biệt căng thẳng hoặc mệt mỏi.
Cũng như anh Rumesh, anh Kosala là một chuyên viên mát-xa kỳ cựu.
Anh ấy tham gia cùng chúng tôi ngay từ đầu.
Những buổi mát-xa này cho phép tôi đi làm xa và gặp gỡ nhiều khách hàng.
Đây là giám đốc công ty này.
Các nhân viên của tôi đều rất cảm kích.
Ở Sri Lanka, không có nhiều việc làm
dành cho người khiếm thị.
Chính nhờ những công việc thế này mà tất cả người dân nước tôi
đều có cơ hội làm việc.
Anh Kosala từng trắc trở trong công việc.
Năm 2016, anh cũng là một trong những nhân viên
nghi ngờ mình bị anh Ishikawa bóc lột và quyết định nghỉ việc.
Tôi tìm được việc ở một tiệm mát-xa khác nhưng lương không cao lắm.
Tôi cảm thấy mình đã bỏ rơi anh Ishikawa nên một thời gian sau đã trở lại đây.
Anh ấy không để bụng mà vẫn nhận lại tôi. Nhờ thế, tôi nhận ra anh ấy tốt thế nào.
Đang là đầu tháng 10 và hôm nay là ngày lễ của Sri Lanka.
Anh Ishikawa sẽ cùng về thăm quê với anh Rumesh.
Nơi đó cách Colombo 90 phút lái xe.
Anh Ishikawa về thăm bố mẹ anh Rumesh sau khoảng hai năm không gặp.
Họ tin tưởng anh đến mức cho con trai đi làm với anh
ở tận Colombo xa xôi.
Anh được chào đón rất nồng nhiệt.
Anh Rumesh đỡ đần tài chính cho gia đình
bằng cách gửi về nhà phần lớn số tiền kiếm được.
Nhờ anh Ishikawa mà con trai chúng tôi có đủ khả năng cáng đáng gia đình.
Chúng tôi rất biết ơn.
Chuyến đi này còn có một lý do khác.
Anh Rumesh đi cùng người chị gái đã chăm sóc anh từ hồi còn nhỏ.
Họ cùng đến thăm một căn nhà
mà anh Rumesh đang xây cùng vợ chồng chị gái.
Anh Ishikawa muốn xem tiến độ xây dựng.
Kế hoạch của anh Rumesh là mở một tiệm mát-xa tại nhà,
để anh chuyển về sống và làm việc cùng bố mẹ.
Với căn nhà đang xây này, tôi hi vọng sẽ được về sống cùng và chăm sóc bố mẹ.
Và tôi muốn đưa công việc của mình lên một đẳng cấp mới.
Xã hội dường như cho rằng những người khiếm thị đều bất lực.
Nhưng tôi và các đồng nghiệp đang chứng minh chúng tôi có thể làm gì.
Tôi rất vui vì điều đó.
Anh Ishikawa nghĩ gì về dự án của anh Rumesh?
Từng có thời gian, anh ấy phải dựa vào mọi người. Gia đình, hàng xóm, v.v.
Nhưng giờ, anh ấy là chỗ dựa của người khác.
Tôi rất vui khi được chứng kiến thay đổi này.
Maharagama là vùng ngoại ô của Colombo.
Anh Ishikawa sống trong một căn hộ tầng hai ở đây.
Anh kết hôn với một phụ nữ Sri Lanka và có một cậu con trai ba tuổi.
Vợ anh hành nghề y học cổ truyền "Ayurveda".
Tôi đã sống ở Sri Lanka một thời gian
nhưng vẫn có nhiều điều không hiểu.
Vợ tôi cho tôi rất nhiều lời khuyên hữu ích.
Anh ấy cắm đầu vào làm việc đến quên cả ăn uống.
Tôi chỉ ước anh ấy biết giữ gìn sức khỏe hơn.
Đôi khi anh ấy bận đến mức tôi phát bực.
Nhưng anh ấy cũng biết nghỉ để dỗ tôi.
Cô ấy thường nói chúng tôi sẽ chia tay
nếu cô ấy là người Sri Lanka bình thường.
Vậy chắc là cô ấy không bình thường rồi!
Anh Ishikawa đã ở Sri Lanka được 23 năm.
Tại sao anh lại chọn nơi đây làm nhà?
Tôi tình cờ đến đây và gặp được đủ mọi kiểu người.
Ở đây có những điều tôi muốn đạt được. Vì vậy chắc là tôi còn ở đây lâu nữa.
Sri Lanka thường được khen là một đất nước thú vị nên ghé thăm.
Người dân ở đây rất thân thiện và chu đáo.
Nhưng làm việc ở đây thì khác. Tiền bạc thay đổi con người.
Tôi từng gặp những lúc rất khó khăn. Nhưng tôi cố gắng không chìm đắm vào đó.
Bất chấp những vấn đề trong quá khứ, anh Ishikawa muốn tiến về phía trước
và chung tay góp sức với người dân Sri Lanka.
Tiệm mát-xa không phải dự án thương nghiệp cộng đồng duy nhất của anh.
Đây là một cửa hàng thực phẩm ở trung tâm Colombo,
chuyên bán rau hữu cơ và các sản phẩm làm từ chúng.
Anh Ishikawa mở cửa hàng này vào năm 2014.
Mục tiêu của anh ấy là gì?
Gói gọn một từ thôi: sức khỏe.
Chúng tôi khuyến khích canh tác hữu cơ bằng cách mua hoa lợi với giá cao.
Sau đó chúng tôi đem về các thành phố để bán.
Nông dân vừa ít bị ảnh hưởng sức khỏe vừa kiếm được nhiều tiền hơn.
Người tiêu dùng ở Colombo cũng có thể nâng cao sức khỏe. Đó chính là mục tiêu.
Cửa hàng này có 14 nhân viên.
Họ cũng đổ buôn rau hữu cơ
cho các siêu thị và cửa hàng khác.
Thu nhập từ cửa hàng này đã hỗ trợ cho tiệm mát-xa trong đại dịch COVID-19,
khi tiệm không thể mở cửa đón khách.
Cửa hàng được cung cấp một phần từ tám trang trại
mà anh Ishikawa ghé thăm mỗi tháng.
Vài trang trại bắt đầu trồng rau hữu cơ theo lời khích lệ của anh.
Vài trang trại khác đã làm từ trước,
nhưng gặp khó khăn trong việc tìm khách mua.
Tôi học đại học về nông nghiệp. Tôi rất hứng thú về mảng này.
Đã có thời tôi mơ làm nông dân.
Vì thế tôi thấy rất thỏa mãn khi làm việc này.
Hiện tại đang là khoảng thời gian đầy biến động của xã hội Sri Lanka.
Ở kỳ bầu cử mùa thu năm 2024,
hai đảng lớn lâu đời của quốc gia này đã bị thay thế
với một chính phủ hướng tới việc phát triển kinh tế và xã hội.
Tôi rất tự hào về chính phủ mới.
Và tôi tin rằng chủ tịch nước mới này sẽ giúp đất nước đi lên.
Trước đây, nạn tham nhũng đầy rẫy đến mức trầm kha.
Nhưng giờ cứ như thể nó đã biến mất.
Thay đổi này rất có lợi cho các hoạt động kinh doanh của anh Ishikawa.
Hôm nay, anh đến Sở Dịch vụ Xã hội của chính phủ.
Anh sẽ gặp giám đốc sở, bà Darshani Karunarathna,
một người ủng hộ anh tạo công ăn việc làm cho người khuyết tật.
Anh Ishikawa đến để thảo luận về chứng chỉ quốc gia dành cho các chuyên viên mát-xa.
Anh đã vận động chính phủ nhiều năm nay,
và sau cuộc bầu cử mới đây, việc đàm phán bắt đầu có tiến triển.
Tôi muốn thảo luận về những người khiếm thị.
Các chuyên viên mát-xa nên được tiếp cận các bằng cấp và chứng chỉ quốc tế.
Như vậy, họ có thể hành nghề ở bất kì đâu.
Bao gồm ở cả các ngành đang bùng nổ như du lịch và khách sạn.
Phải, vì nhu cầu dùng dịch vụ mát-xa đang rất lớn.
Tôi hiểu. Tôi đang nói chuyện với Cục Lao động về việc chứng chỉ này.
Tôi hy vọng sẽ được duyệt vào cuối năm nay.
Chính phủ mới đang nỗ lực hỗ trợ người khuyết tật.
Đó là một phần của phong trào hướng tới sự bình đẳng trên toàn quốc gia này.
Nhờ thế, công việc của tôi dễ dàng hơn rất nhiều.
Thừa thế xông lên, anh Ishikawa khởi phát một hoạt động kinh doanh mới,
bên cạnh tiệm mát-xa và cửa hàng thực phẩm của mình.
Anh đang lái xe tới Kandy, thủ đô giàu lịch sử của Sri Lanka.
Nó cách Colombo khoảng 100km về phía Đông.
Kandy là nơi có Trung tâm Dạy nghề Wattegama.
Đây là một trong 11 cơ sở dành cho người khuyết tật
nằm rải rác trên Sri Lanka.
Thanh niên đến đây để học các kỹ năng như may vá,
làm mộc
và sử dụng máy vi tính.
Anh Ishikawa đến thăm một lớp học
dạy các thanh niên bị khiếm thính và có khuyết tật phát triển
các kỹ năng làm đẹp như làm tóc và trang điểm.
Các học viên thế nào rồi?
Họ sắp kết thúc khóa học và thi cuối khóa.
Anh Ishikawa đang hợp tác với trung tâm dạy nghề này vì dự án mới.
Anh sẽ thuê người tốt nghiệp khóa học này cho một tiệm làm móng mới.
Sau khi làm việc với người khiếm thị,
tôi bắt đầu cân nhắc về các khuyết tật khác.
Gần đây, ở Sri Lanka mở rất nhiều tiệm làm móng.
Tôi nghĩ những người khiếm thính có thể làm tốt những công việc tỉ mỉ.
Vì vậy tôi đang cho đào tạo chuyên viên làm móng.
Kế hoạch này khiến giám đốc trung tâm này rất bất ngờ.
Đây vốn là trăn trở lâu nay của ông.
Học viên tốt nghiệp của những cơ sở này khó tìm được việc của nghề mình đã học.
Khi anh Ishikawa liên lạc lần đầu, tôi rất hoài nghi ý tưởng của anh ấy.
Nhưng tôi nghĩ chúng tôi nên thử một cách làm mới.
Trở lại Colombo,
anh Ishikawa đến thăm địa điểm anh đang thuê để mở tiệm làm móng.
Sáu học viên tốt nghiệp của Trung tâm Dạy nghề Wattegama,
hoặc khiếm thính, hoặc có khuyết tật phát triển,
đã học làm móng ở đây được khoảng một năm.
Anh Ishikawa tiến hành gây quỹ cộng đồng để có vốn cho tiệm làm móng mới
ở tầng trên của tiệm mát-xa.
Lịch khai trương là một tuần nữa.
Anh đã tuyển dụng một chuyên gia từ Nhật
được cả thế giới biết đến với trình độ làm móng cao cấp.
Cô ấy đã dạy nhiều kỹ thuật mới cho họ.
Bước cuối cùng trong quá trình đào tạo là cho khách hàng thử trải nghiệm.
Tôi mong được làm chuyên viên làm móng từ lâu rồi.
Tôi muốn học tập thật chăm chỉ.
Tôi muốn mình ngày càng tiến bộ.
Tôi mong có thể phục vụ thật tốt
cho các khách hàng.
Tôi biết họ muốn làm việc vì chính mình, với trình độ chuyên nghiệp.
Vì vậy, chúng tôi đang nỗ lực cùng họ để đạt được điều đó.
Giữa tháng 10.
Ngay phía trên tiệm mát-xa,
cuối cùng cũng đến ngày khai trương tiệm làm móng
với nhân viên là người khiếm thính hoặc có khuyết tật phát triển.
Với anh Ishikawa, đây là khởi đầu của một công ty phát triển cộng đồng mới.
Những vị khách đầu tiên của tiệm bao gồm người thân của nhân viên,
Giám đốc Sở Dịch vụ Xã hội,
và giám đốc trung tâm dạy nghề.
Anh Ishikawa phát biểu khai mạc.
Tôi rất vui vì ta đã đến được ngày rất đặc biệt này.
Tôi không thương hại người khuyết tật.
Họ có kỹ năng để sống được một cuộc đời đầy màu sắc.
Và đóng góp cho xã hội.
Chúng ta chỉ cần tạo ra một môi trường
cho phép họ làm thế.
Giám đốc Sở Dịch vụ Xã hội cắt băng khánh thành.
Đây sẽ là một nơi
cho phép người khiếm thính và người khuyết tật phát triển phát huy khả năng của mình.
Khách hàng đầu tiên của họ sẽ là giám đốc Sở Dịch vụ Xã hội.
Sau lễ khai trương, các chuyên viên mát-xa cũng bắt đầu làm việc.
Mỗi nhân viên đều đang từng bước vạt ra con đường riêng của mình.
Qua các hoạt động kinh doanh,
anh Ishikawa muốn tay trong tay đồng hành cùng người dân Sri Lanka
trên hành trình của họ.
Điều gì thúc đẩy anh trở thành "người dẫn đầu" trong lĩnh vực này?
Kết nối giữa con người. Nó dẫn đến nhiều kết nối và niềm vui hơn nữa.
Tôi đã dần dần nhận ra điều đó. Và nó trở thành động lực của tôi.
Tôi một lòng muốn giải quyết các vấn đề xã hội bằng thương nghiệp.
Trong mảng kinh doanh phát triển cộng đồng ở Sri Lanka, tôi muốn là người tiên phong.